Sermo magistri Josephi Kussevich S. C. et R. A. majestatis consiliarii, Regnorum Dalmatiae, Croatiae, et Slavoniae, excelsique banalis officii proto-notarii in comitiali Sessione 27. februarii 1826. pronunciatus
| Sermo autor: Josip Kušević |
|
Uređeno prema izdanju dostupnom na Google Booksu. https://books.google.hr/books/about/Sermo_magistri_Josephi_Kussevich_in_comi.html?id=WjRgAAAAcAAJ&redir_esc=y |
MAGISTRI JOSEPHI
KUSSEVICH S. C. ET R. A.
MAJESTATIS CONSILIARII, REGNORUM
DALMATIAE, CROATIAE, ET SLAVONIAE, EXCELSI-
QUE BANALIS OFFICII PROTO-NOTARII,
IN COMITIALI SESSIONE 27. FEBRUARII 1826.
PRONUNCIATUS.
ZAGRABIAE
TYPIS FRANCISCI SUPPAN.
212735-B.
Omnibus Regni Hungariae, et Partium adnexarum tam Diplomaticis, quam aliis quibusvis Juribus, Libertatibus, et Consvetudinibus occasione acceptatae Sanctionis Pragmaticae, et delatae sexui faemineo Augustae Regnantis Domus Successionis per articulum 3. 1723, Conditiones item Diplomaticas annorum 1741. 1790. 1792. et articulum 8: 1741. confirmatis: censeo de Juribus Regnorum Dalmatiae, Croatiae, et Slavoniae Municipalibus nullam subversari posse quaestionem. Reflexe tamen ad ea, quae de usu Lingvae Hungaricae ad Partes adnexas extendendo in Diario modernorum Comitiorum continentur, et in praesente Nuncio relate ad Partes adnexas dubium intellectum recipere possent, debeo declarare: Municipalibus adnexorum Regnorum Juribus accenseri Jus illud, ut municipalia negotia in Generalibus eorundem[1] Regnorum Congregationibus pertractari, et de his Statuta cum Benigno Suae Majestatis Sacratissimae consensu condi possint in 3ae titulo 2. articulo 120. 1715. et 58: 1791. fundatum. Jure hoc Status, et OO. adnexorum Regnorum Statutum illud in Generali Congregatione sua condiderunt, ut omnia negotia publica intra ambitum eorundem Lingva Latina partractentur; quod Statutum per Suam Majestatem Sacratissimam Clementer approbatum, secundum claram articuli 120 1715. dispositionem in nullam amplius de sui validitate venire potest quaestionem.
Nullum Status, et Ordines adnexorum Regnorum sibi Statuto hoc novum Jus asseruerunt, sed Consvetudinem Epocha suae cum Regno Hungariae Coniunctionis vetustiorem, et tempore, dum Regna Dalmatiae, Croatiae, et Slavoniae suos adhuc Reges habebant, praevigentem firmarunt, et sustentarunt.
Sui sunt cuique Populo mores persaepe Tacito teste plus valentes, quam apud alios multae Leges, sua Instituta, et Consvetudines.
Legislatio Hungara omni aevo agnovit, quantum Consvetudinibus Nationali Characteri intimius nexis in regendo Populo efficaciae insit.
Agnovit id Sanctus Regni, et Libertatum eiusdem Stator Lib. 1. Cap. 8. in verbis illis ad Filium directis: Grave erit Tibi Climatis huius tenere Regnum, nisi imitator Consvetudinis ante regnantium exstiteris Regum, quis enim Graecus Latinos regeret Graecis moribus, et quis Latinus Graecos La[2]tinis. Lib. 1. Cap. 6. Regnum unius lingvae, et moris debile, et fragile professus.
Eventus postremorum temporum in Gallia, Hispania, Portugallia, Regno Neapolitano, et Pedemontio Populum unius Idiomatis continentibus, forte omnem in verba haec Sancti Regis Commentarium certo sub obtutu supersluum reddunt.
Liberalia in tractamento hospitum, et advenarum Legislationis principia unum ex praecipuis fundandi, et constahiliendi Regni mediis fuisse dubitari nequit.
Post infaustos ad Sajó, et Mohacsium dies, Hungariae ita funestos, sicut Romanis Cannae fuerunt, accisae, et prostratae utraque hac clade Regni vires restaurari non potuissent, nisi praevie diversi Idiomatis Hungariam incolentes Populi liberalibus Legislationis principiis in unum coaluissent.
His sane mediis Partes Regni Calamitatibus bellorum desolatae, et squallentes, per accitas ab extus, et ex aliis Regni Partibus Colonias populosae redditae, progressus civilisationis accelerati sunt, et Populi origine, Lingva, et moribus differentes, in tuenda Patriae salute, et faciendis hoc scopo quibusvis sacrificiis unum Populum constituerunt.
Praeter Popularem nostrum immortalem Heroem, qui in defensione Szigethi, Leonidae, et Deciorum virtutem supergressus, Thermopylis, et Sagunto Veterum, et Saragosae recentiorum suppar heroicae virtutis aemulum exemplum in Annalibus temporis reliquit, admiratione omnium saeculorum dignissimum, paucae sunt in Regnis adnexis vetustiores Familiae, quae praeliorum loca, et nomina Antenatorum recensore non[3] possent, qui ad latus fidelium Hungarorum pro sacrata Principum suorum, et Patriae causa occubuerunt. Hoc tenore expleverunt Patres nostri sacra erga communem Patriam Osficia, et Partes adnexae etiamnum explent.
His artibus stat Octingentis annis, Inclyti Domini Status, et OO.! veneranda Constitutionalis faederis nostri compages, et iisdem fulcris innixa subsistet semper, neque sine convellentium detrimento unquain convelletur. Regna enim mediis iisdem, quibus coaluerunt, et firmata sunt, optime conservari, experientia ita vetusta, sicut humanum genus est, testatum reddit.
Status, et OO. Partium adnexarum agnoscunt propagandae in sui gremio Lingvae Hungaricae utilitatem, et necessitatem; et quia fortunae Posterorum suorum prospectum cupiunt, dabunt omnem operam, ut Juventus eorundem studio Lingvae Hungaricae erudiatur. Sed inter media eo conducentia provisionem illam nunquam referent, ut publica negotia in medio eorundem alia, quam Latina Lingva pertractentur, ita enim nec sibi, nec Posteris suis consultum iri persvadentur: quia ab usu Lingvae Latinae, in qua omnes Leges latae sunt, omnia Privilegia Municipalium, et privatorum Jurium praesidium constituentia existunt, Augusto Regimini, cui eosdem Divina Providentia subjecit, cognita, recedere intutum, ac relate ad scopum conservandae Constitutionis, quam Monarchico-Aristocraticam esse meminerunt, inconsultum arbitrantur.
Diversitatem Idiomatum, et Municipalium Legum unioni sub eadem Constitutione origine, et lingva differentium Popu[4]lorum non obstare, exemplum Regni hujus tot saeculis confirmatum, et Transylvaniae testatur: et si exemplis ab extus petitis uti libeat, Confaederatio Helvetica, et in altero orbis Hemisphaerio Unio Provinciarum septentrionalis Americae demonstrat.
Motiva haec non possunt apud aequos rerum arbitros morali effectu destitui. Fallent me prius omnia, quam illa intima animi mei convictio, Nationem Hungaram, spiritu aequitatis, et Justitiae animatam, erga Partes Pactorum Conventorum foedere iunctas ea aequanimitate futuram, ut nunquam dici possit, quod ad nostram memoriam Legislationi Populi unius, qui eversis Patrum Institutis suam primum, tum Europae totius tranquillitatem conturbavit, cum fundamento objectum fuit: volunt esse liberi, et non norunt justi esse!
Alternant in humanis Inclyti Domini Status, et Ordines! secundae, et adversae fortunae vicissitudines, et in fata Populorum definitive influunt. Seges nunc est, ubi olim Troia fuit.
Monemur tempore, quod persaepe praeteritos eventus in alia forma, mutatis duntaxat Actoribus, reproducit, ut Instituta Majorum, et principia, quibus innituntur, sancte conservemus. Svadent hoc considerationes graves, quae sentiri facile, enunciari difficilius possunt.
Noverunt Inclyti Domini Status, et Ordines! pro sapientia sua vim, et coactionem, si his etiam sub Aegide Legum, et tutellari justo, et Benigno Regimine locus dari posset, esse infirma intercedentium inter Populos nexuum vincula, ast charitatem, Justitiam, condignum Pactorum Conventorum respe[5]ctum esse aeterna, et indissolubilia; hisque nixam animorum unionem firmissimum tuendae, ac Posteris transmittendae felicitatis publicae vadimonium constituere.
Inclyti Domini Status, et Ordines in Comitiis anni 1812 agnoverunt, iustum illud esse Partium adnexarum Postulatum, ut in Municipali usu tractandorum in sui medio Latina Lingva negotiorum relinquantur: iuste et nunc postulant, ut clausulae per Excelsos Proceres propositae verba illa substituantur: praeviis Dispositionibus ad Partes adnexas in municipali usu tractandorum in sui gremio Latina Lingva negotiorum relictas non extensis.
Si haec, quae proponendi honorem habui, approbationem Inclytorum Dominorum Statuum, et Ordinum non retulerunt, ego me expleti erga Patriam Officii conscientia solabor verborum illorum Ciceronis memor: Sudandum est pro communibus commodis, adeundae inimicitiae, subeundae pro Republica tempestates: qui propositis morte, exilio, invidia, odio nihil segnius Rempublicam defendit, is Vir vere, et Civis putandus est.
Aeqvum Contemporaneorum, et Posterorum Judicium de illis, quae Fastis Legislationis consignata sunt, non potest ulli, in his quantameunque partem habenti, esse indifferens. Paginae Diarii Diaetalis Partis II. 100. 101. 102. 103. Sermonem hunc in parte truncatum, in parte contra mentem proloqventis alteratum continentes, eundem in sua integritate edendi, necessitatem provocarunt.